Во рамките на следењето на процесот на евроинтеграции Македонскиот центар за европско образование (МЦЕО) го следи и процесот на акредитација на Националната агенција за европски образовни програми и мобилност (Национална Агенција) одговорна за фондовите од ЕУ програмите „Младите во акција“ и „Доживотно учење“, кои за периодот 2007-2013 год. изнесуваат речиси 7 милијарди евра. Уште во својот Трет извештај за следењето на пристапувањето на Македонија кон ЕУ „МК@ЕУ Лисабон-Скопје-Атина“[1] пред точно две години, МЦЕО укажа на нетранспарентноста и непотизмот при доделувањето на првите пробни грантови од програмата „Младите во акција“.

Понатаму, во Четвртиот извештај „Прави ли Владата споменик од ЕУ“[2] се посочуваат целосната нетранспарентност и законското фаворизирање на определени НВО-а од страна на Националната агенција доделувајќи им законски статус во рамките на Управниот одбор на Националната Агенција. МЦЕО уште веднаш реагираше и ја повика Владата , согласно Законот за основање на Националната Агенција, но и согласно со преземените обврски кон ЕУ, да ги разреши виновниците и да ги казни со предвидените парични казни. Откривањето на скандалот значеше дека системот на заштита на финансиските интереси на ЕУ функционира и тоа немаше да доведе до никаква реакција од Комисијата, доколку  беше соодветно санкциониран. Млаката реакција на Владата или поточно нејзиното одбивање да реагира го принудија Брисел да ги суспендира подготвителните мерки на оваа институција  за самостојно располагање со ЕУ фондовите, наменети во прв ред за мобилност на студентите и наставниот кадар ширум ЕУ.

Смената на тогашниот директор на Агенцијата Бошко Нелкоски од нејасни причини се случи предоцна, дури шест месеци по овој скандал, а на негово место беше назначена Љубинка Андоновска. Г-ѓа Андоновска е избрана без објаснување дали го исполнува основниот услов за извршување на оваа функција, тригодишно искуство во менаџирање со програмите на заедницата.[3] Исто така, Андоновска е ќерка на поранешниот министер за финансии Трајко Славески и сопруга на актуелниот државен секретар во Секретаријатот за европски прашања Јован Андоновски. Овие факти раѓаат дополнителен сомнеж во начинот на избор на раководното лице на оваа одговорна институција. Дополнително, МЦЕО укажа на конкретните мерки кои треба да бидат преземени од страна на Националната агенција (т.е. транспарентност во процесот на одлучување и распределување на грантовите, навремено објавување на грантистите на официјалната веб-страница и јавно образложение на причините за пролонгирање на рокот за акредитација).[4]

Конечно, во Осмиот извештај  „Преродбата ги јаде своите чеда“  МЦЕО упати конкретно барање до Министерството за образование и наука да воспостави ефикасен систем на контрола на функционирање на подготовките на Националната агенција во врска со акредитацијата.[5]

Од тука, не е изненадување тоа што Европската Комисија во овогодинешниот Извештај[6], се потврдува дека Националната агенција за програмите „Младите во акција“ и „Доживотно учење“ не го достигна нивото барано од страна на ЕУ и затоа подготвителните мерки и понатаму се суспендирани.[7] Ваквото срамно тапкање во место не е само уште еден во низата неуспеси забележани од ЕУ туку едноставно значи: 1. конкретни финансиски средства кои не можат да бидат искористени од учениците, студентите и наставниот кадар за нивна зголемена мобилност и 2. конкретни прокоцкани шанси за едукација и размена на искуства со колеги од ЕУ.

Зошто е сето горенаведено повторно актуелно? На 16.10.2011 ТВ Алфа повикувајќи се на извори во Министерството за образование и наука јави дека директорката на Националната агенција Љубинка Андоновска поднела оставка. Според оваа информација, како причина за оставката се наведува мислењето на довчерашната директорка Андоновска дека „ги исполнила условите да се одмрзнат европските пари за образование“ . На кој начин ги толкува фактите екс-директорката Андоновска и што од наведените извештаи може да го нарече „одмрзнување на европските пари за образование“ останува енигма за сите нас, а најмногу за оние студенти и професори кои и понатаму нема да можат да ги користат овие „одмрзнати“ фондови. Кога би сакале да бидеме малициозни би се запрашале дали можеби Андоновска не сака всушност  да ни каже дека и во овој случај, ЕУ не сака да ги види реформите туку не критикува без усул и мера, вршејќи на тој начин притисок за промена на името?

Одговорност за во ветар фрлените пари без никакво постигнување, но и за поигрувањето со иднината на македонската младина, еден ден ќе треба да ја понесат и Андоновска и оној што ја именувал! Во меѓувреме, набрзина, без посебна процедура за в.д. директор на Националната Агенција е назначен досегашниот раководител на секторот за финансии Дарко Димитров. МЦЕО му посакува успешна работа и го повикува  сериозно да ги сфати задачите кои стојат пред Агенцијата, за да не мора и тој набргу да ни тврди дека неговата мисија е завршена, парите сеуште да останат замрзнати, а студентите и професорите изолирани.

За илустрација, како треба да изгледа успешно исполнување на мисијата на ваква Национална агенција може да послужи агенцијата со иста надлежност во Хрватска. Само во 2011 година, оваа институција доделила 301 проект во вкупен износ од околу 4.400.000 евра, додека вредноста на проектите за сите години надминува 6.600.000 евра.[8] Хрватската Национална агенција е формирана во 2007 година, кога и македонската, а некои од нас многу добро се сеќаваат на самофалбите на највисоките функционери на Националната Агенција дека македонската е далеку понапред од хрватската Агенција!! Ако тоа навистина било така, како тогаш да го објасниме фактот дека во меѓувреме за нецели две и пол години, Хрватите не само што не претркаа во напредокот, туку добија и целосна акредитација на Агенцијата и конечно успеаа самостојно да менаџираат милионски суми евра? Дали и за ова назадување вината ќе ја бараме во Брисел?

Денес Европската Комисија ги објави Извештаите за напредокот на државите од Западен Балкан за процесот на пристапување кон ЕУ за 2011 година. По тој повод Македонскиот центар за европско образование, накусо Ви ги пренесува клучните пораки за сите држави од Западен Балкан, со цел да ви помогне да го споредите успехот на овие држави во 2011 на патот кон членство во ЕУ.

Македонија

Европската Комисија ја задржува препораката за отворање на преговорите за членство. Европската перспектива претставуваше мотор на реформскиот процес во оваа држава. Сепак, со одолговлекувањето на проблемот со името, мотивацијата за реформи се намалува, па затоа многу мал прогрес е забележан во изминатава година. Клучните предизвици остануваат: независноста на судството, реформата на јавната администрација и борбата против корупцијата. Слободата на изразување останува сериозна грижа за Комисијата.

Затоа, од клучно значење е постигнување на напредок во решавањето на проблемот со името. Решението на овој проблем длабоко заостанува. Отворањето на претпристапните преговори ќе биде од корист не само на државата и регионот туку и на ЕУ во целина. Уште една година не смее да биде загубена.

Од вкупно 33 поглавја кои ги покриваат политиките на ЕУ според кои се следи напредокот на Република Македонија, Извештајот утврдува добар (или значаен) напредок во само осум од нив. Во десет поглавја е забележан напредок, додека во осум е забележан некаков напредок. Ограничен напредок, Европската Комисија согледала во шест поглавја важни за полноправно членство, а само во едно поглавје не е забележан никаков напредок.

Црна Гора

Црна Гора работеше напорно оваа година. Комисијата забележа вистински напредок и во следниве области: правосудни реформи, ревизија на изборниот закон, слобода на медиумите, анти-дискриминација и борба против корупцијата и организираниот криминал. Заради тоа, Комисијата денес препорачува почеток на преговорите со Црна Гора за нејзино членство во ЕУ.

Србија

Врз основа на напредокот постигнат во реформите, соработката со Меѓународниот кривичен трибунал за поранешна Југославија и регионалното помирување, Комисијата препорачува на Србија да и’ се додели статусот „кандидат за членство во ЕУ“ притоа очекувајќи дека Србија ќе се реактивира во дијалогот со Косово и се движи забрзано кон спроведување на досега постигнатите договори во добра вера.

Понатаму, Комисијата препорачува отворање на претпристапните преговори штом Србија постигне допонителен напредок во остварување на единствениот клучен приоритет кој Комисијата го идентификува: натамошни чекори кон нормализација на односите со Косово во согласност со условите од процесот за стабилизација и придружување.

Хрватска

Денешниот пакет извештаи го содржи и поволното мислење на Комисијата за зачленувањето на Хрватска во ЕУ. Се очекува Европскиот Парламент да даде согласност за потпишувањето на Пристапниот Договор во декември 2011. Сепак, натамошен мониторинг од Комисијата, се’ до денот на зачленувањето, ќе продолжи во неколку клучни области како што се: правосудство, борбата против корупцијата, основните права во областа на правда, слобода и безбедност, вклучувајќи го управувањето со границите, како и во областа на политиките на конкуретноста.

Албанија

Албанија беше оценета како држава со незадоволителен напредок. Минатата година, беа идентификувани 12 клучни приоритети кои треба да бидат остварени пред наредната фаза од пристапувањето кон ЕУ. Сепак, напредокот беше попречен од продолжувањето на политичкиот ќор-сокак и парламентарен бојкот и покрај сите напори да се поддржи напредокот.

Постојат одредени позитивни сигнали дека политичките партии ќе го заживеат дијалогот. Ова е итно потребно заедно со задржување на задоволителен степен на соработка кој ќе овозможи напредок на патот кон ЕУ интеграциите.

Косово

На Косово, долготрајниот изборен процес ја забави реформската агенда. Сепак, новите институции се посветени на европската перспектива на ЕУ со основни заложби за реформи. Организираниот криминал и корупцијата остануваат главни предизвици. Косово треба да ја зајакне јавната администрација и реформата во судството. Комисијата предлага започнување на структуриран дијалог со Косово за владеењето на правото со цел да се решат горенаведените предизвици.

Босна и Херцеговина

Во Босна и Херцеговина, политичката и институционална блокада продолжува. Ова ја закочува работата на реформската агенда која треба да ја донесе државата поблиску до ЕУ. Формирање на влада на државно ниво е итно потребно за да го раководи процесот на реформи и уставни промени. За да напредува на патот кон ЕУ, државата треба да го измени уставот во согласност со пресудата на Европскиот суд за човекови права со цел да се елиминира етничката дискриминација поврзана со претставувањето во институциите и донесување на федерален закон за државна помош.